Cam Gia Luận – món quà từ thiên nhiên của người dân huyện đảo
- Thứ bảy - 19/08/2023 03:14
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Dự án tham gia cuộc thi KHKT: Cam Gia Luận – món quà từ thiên nhiên của người dân huyện đảo
“CAM GIA LUẬN – MÓN QUÀ TỪ THIÊN NHIÊN CỦA NGƯỜI DÂN HUYỆN ĐẢO”
- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Cát Hải nổi tiếng với quần đảo Cát Bà và vịnh Lan Hạ. Nằm về phía Đông Nam thành phố Hải Phòng, quần đảo Cát Bà có diện tích gần 300km2, là địa bàn có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh và nhiều tiềm năng, lợi thế phát triển du lịch. Đến với Cát Bà, du khách sẽ được hòa mình vào không gian du lịch sinh thái cộng đồng, trải nghiệm sự thanh bình, lãng mạn và nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người dân miền biển đảo thân thiện và mến khách. Đến đây du khách còn được thưởng thức nhiều sản vật đặc trưng của người dân vùng biển sản xuất ra và đã được cấp chứng nhận nhãn sinh quyển như Mật ong hoa rừng Cát Bà; Khoai sọ Mùn Ốc (xã Việt Hải); khoai sọ Mé Vằn (xã Hiền Hào) và các loại nông sản được trồng theo tiêu chuẩn VietGap tại các xã Trân Châu, Xuân Đám, Hiền Hào. Trong đó Cam giấy (xã Gia Luận) nổi tiếng là giống cam “tiến vua”. Đây là loại cam giấy, khi chín hằn rõ số múi qua lớp vỏ màu gấc đẹp mắt và rất mỏng. Quả có mùi thơm đặc trưng, múi mỏng và dễ bóc tách, tép nhỏ nhưng mọng nước.
Khi ăn có vị ngọt đượm vừa phải pha lẫn vị chua dịu có “hậu” (sau khi ăn hương vị vẫn còn lưu lại lâu trên đầu lưỡi). Cam trồng trong các thung, áng với môi trường trong lành, nguồn nước tự nhiên là sản phẩm sạch được người dân huyện đảo và các tỉnh, thành khác rất ưa chuộng. Đến với Gia Luận vào mùa cam chính vụ (tháng 10, 11), sẽ thấy bạt ngàn cam chin xum xuê trên cành cây.
Qua tìm hiểu và khám phá, việc sử dụng cam Gia Luận đem lại nhiều tác dụng bổ ích đối với mọi người, có thể chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau có lợi cho sức khỏe của con người. Tuy nhiên người dân địa phương mới chỉ dừng lại ở cách hái cam tươi mang đi tiêu thụ. Chính vì vậy thời hạn sử dụng thường ngắn ngày, mất vị thơm ngon tự nhiên, hấp dẫn đặc biệt. Để phát huy triệt để tác dụng của loại cây quý mà thiên nhiên ưu ái cho người dân địa phương nơi đây và tạo ra các sản phẩm bằng phương pháp mới bảo quản lâu hơn mà vẫn giữ nguyên được giá trị và hương vị, nhóm chúng em đã nghiên cứu, sáng tạo phương pháp chế biến, loại quả này để đảm bảo chất lượng được bền lâu hơn, vị ngon dễ sử dụng đồng thời nhân rộng các sản phẩm này tới mọi người.
II. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU; VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU; GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Từ những lý do trên chúng em đưa ra một vấn đề nghiên cứu là cần tạo ra các sản phẩm thơm ngon, tiện dụng vẫn giữ được hương vị tự nhiên, đặc trưng của quả cam Gia Luận.
Để đạt được mục đích đó chúng em đặt ra một số vấn đề cần nghiên cứu để giải quyết vấn đề như sau:
- Cách chế biến và bảo quản nguyên liệu cam Gia Luận?
- Làm thế nào để giữ hương vị tự nhiên của cam Gia Luận?
- Chế biến như thế nào để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm?
- Tác dụng của cam Gia Luận như thế nào tới sức khỏe?
- Kinh phí để điều chế ra sản phẩm này là bao nhiêu?
- Thử nghiệm sản phẩm ở đâu và như thế nào?
Từ những vấn đề trên chúng em đề ra giả thuyết khoa học: Chế biến thành công cam Gia Luận trở thành những sản phẩm ngon, tiện dụng và mang lại sức khỏe tốt cho mọi người. Sản phẩm gồm nhiều cách chế biến có thể sử dụng mọi lúc mọi nơi vừa là sản phẩm có tác dụng tốt tới sức khỏe con người.
III. THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Thiết kế nghiên cứu
Để thực hiện tốt mục đích nghiên cứu, chúng em xác định dự án có một số nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau đây:
+ Tìm hiểu tác dụng của cam Gia Luận.
+ Tìm kiếm và xử lí nguyên liệu.
+ Tìm hiểu cách tiêu thụ truyền thống và nguồn thu nhập của người dân địa phương.
+ Nghiên cứu phương pháp xử lý nguyên liệu, bảo quản và chế biến theo phương pháp mới.
+ Tiến hành chế biến, thử nghiệm, kiểm tra chất lượng sản phẩm và theo dõi thời hạn sử dụng sản phẩm.
2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập và xử lý nguyên liệu.
- Phương pháp bố trí thử nghiệm.
- phương pháp xử lý số liệu.
- Phương pháp thực địa.
IV. TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
1. Tìm hiểu tác dụng của cam Gia Luận đối với sức khỏe của con người.
a. Tìm hiểu về cam Gia Luận.
Cam giấy còn có tên gọi theo người dân địa phương là cam Gia Luận. Tên khoa học là Citrus sinensis (L.) Osbeck, thuộc họ Cam (Rutaceae).
Cây có thân hình tán lớn, tán hình cầu hoặc bán cầu, cao trung bình hơn 3 m, lá nhỏ, cành vươn ngắn và mau, không có thân chính rõ rệt. Cây cây sinh trưởng khoẻ, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, thích ứng với đất trồng hẹp, tầm canh tác dày, nhiều mùn, giữ nước và thoát nước tốt, mực nước ngầm thấp; cây sống lâu (có cây sống hàng trăm năm).
Quả hình cầu dẹt, vỏ nhẵn bóng khi chín vỏ màu đỏ da cam hằn rõ múi và rất mỏng, không hạt, hoặc 2 – 4 hạt, trọng lượng quả 140 – 180 g. Quả có mùi thơm đặc trưng, múi mỏng và dễ bóc tách, tép nhỏ, mịn và mọng nước (cầm múi trên tay thấy cảm giác mềm mọng nhưng vẫn khô ráo). Khi ăn có vị ngọt đượm vừa phải pha lẫn vị chua dịu có “hậu” (sau khi ăn hương vị vẫn còn lưu lại lâu trên đầu lưỡi).Thời gian thu hoạch từ tháng 11 năm trước đến tháng 1 năm sau. Năng suất rất cao, 4 – 5 tấn/ha.
b. Tìm hiểu tác dụng cam Gia Luận và mật ong thiên nhiên.
Cam là loại quả giàu chất chống oxy hóa và chất phytochemical. Theo các nhà khoa học Anh: “Bình quân trong một trái cam có chứa khoảng 170 mg phytochemicals bao gồm các chất dưỡng da và chống lão hóa”. Chuyên gia dinh dưỡng Monique dos Santos cho biết cam được yêu thích và có lợi cho người khỏe mạnh cũng như các bệnh nhân. Chính vì vậy các công dụng của quả cam có thể kể đến như: giúp giải nhiệt, thỏa mãn cơn khát cho người có cường độ vân động cao, tăng cường hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của cơ thể.
Giá trị dinh dưỡng trong quả cam bao gồm: Mỗi 100 gr quả cam có chứa 87,6 g nước, 1.104 microgram Carotene – một loại vitamin chống oxy hóa, 30 mg vitamin C, 10,9 g chất tinh bột, 93 mg kali, 26 mg canxi, 9 mg magnesium, 0,3 g chất xơ, 4,5 mg natri, 7 mg Chromium, 20 mg phốt pho, 0, 32 mg sắt và giá trị năng lượng là 48 kcal.
Không chứa chất béo hay cholesterol, cam nổi tiếng vì chứa nhiều vitamin C và được chứng minh là loại quả có tác dụng chống viêm, chống khối u, ức chế đông máu và chống oxy hóa mạnh. Cam giúp cân bằng huyết áp; Đồng công dụng của chất xơ là giúp bạn giữ cảm giác no lâu hơn, làm chậm phân hủy các carbohydrate và ngăn ngừa sự tăng lên của lượng đường trong máu. Như vậy, không phải xa lạ, cam là thực phẩm tốt trong việc kiểm soát lượng đường trong máu của bệnh nhân tiểu đường.
Cam giúp hỗ trợ hệ thống miễn dịch, ngăn ngừa các bệnh tim mạch, viêm nhiễm và ung thư, cam còn giúp củng cố hệ miễn dịch, chống cảm cúm, chống viêm, ức chế các tế bào ung thư, xoa dịu cơn đau ruột, dạ dày, gan.
Cam giúp chữa lành các vết thương nhanh hơn, Bổ sung cam trong thực đơn hàng ngày, các thành phần từ cam cũng được sử dụng rất phong phú từ lá, hoa, vỏ cây và trái đều có thể hãm thành nước uống có vị đắng nhẹ và hương cam đặc trưng. Nước hãm lá cam có thể giúp hạ hỏa, đặc biệt khi mất ngủ, xoa dịu rối loạn chức năng lưu thông máu.
- Mật ong thiên nhiên chữa ho khan, ho đờm; Tăng cường trí nhớ nhờ chất acetylcholine; Ngăn ngừa trào ngược dạ dày – thực quản; Hỗ trợ điều trị bệnh đái tháo đường; Ngăn ngừa bệnh ung thư; Làm dịu bệnh trĩ; Nâng cao hiệu quả chữa lành vết thương….
c. Khảo sát tác dụng từ thực tế.
Qua việc khảo sát 50 người đã từng sử dụng thường xuyên cho thấy ở Cát Bà, người dân chỉ thích và quen ăn cam Gia Luận chứ không mua bất cứ loại cam nào khác, mặc dù cam Gia Luận đắt hơn. Vào mùa cam chín, trong các đám xá, hội hè, cỗ bàn ở Cát Bà đều có cam Gia Luận bày trên mâm cỗ. Người ta truyền tai nhau, loại cam này giải rượu rất tốt. Giống cam này thích ứng với đất Gia Luận đến không ngờ. Cho đến nay, vẫn chỉ có ở Gia Luận, cây cam Gia Luận mới cho quả ngon ngọt nhất và năng suất cao nhất. Thấy cam bán được giá (30.000 - 40.000 đồng/kg), nhiều người ở các địa phương khác trên đảo Cát Bà mang giống về trồng nhưng ở bất cứ đâu chất lượng cam cũng không so sánh được với ở Gia Luận.
Bí thư Đảng ủy xã Gia Luận, Trần Quang Luân cho biết, hiện tổng diện tích trồng cam của xã khoảng 15 ha với gần 100 hộ trồng tại vườn, trong các thung, áng như Tùng Xép, Áng Dài, Ánh Nội, Áng Kê… Với năng suất trung bình 4 - 5 tấn/ha, hàng năm sản lượng cam của xã đạt 40 - 60 tấn. Riêng áng Tùng Xép là nơi có diện tích trồng cam lớn nhất xã, mỗi hộ một năm thu hoạch từ 5 - 15 tấn quả tươi. Tuy nhiên, vẫn không đủ cung cấp cho thị trường tại huyện và tỉnh Quảng Ninh liền kề. Bình quân mỗi hộ một năm thu nhập 30 - 400 triệu đồng từ cây cam đặc sản.
Đối với nhiều hộ gia đình trên xã Gia Luận, trồng và tiêu thụ cam là nguồn thu nhập chính, giúp họ có thể cải thiện về kinh tế gia đình nói riêng và góp phần xây dựng thương hiệu đặc sản cho Huyện đảo nói chung.
2. Thu gom và xử lý nguyên liệu
a. Thu gom nguyên liệu
Cam Gia Luận là đặc sản của xã Gia Luận, được trồng rất nhiều ở các thung, áng trong xã. Chính vì vậy, chúng em rất dễ dàng tìm kiếm loại quả này ở địa bàn xã.
Khi ăn có vị ngọt đượm vừa phải pha lẫn vị chua dịu có “hậu” (sau khi ăn hương vị vẫn còn lưu lại lâu trên đầu lưỡi). Cam trồng trong các thung, áng với môi trường trong lành, nguồn nước tự nhiên là sản phẩm sạch được người dân huyện đảo và các tỉnh, thành khác rất ưa chuộng. Đến với Gia Luận vào mùa cam chính vụ (tháng 10, 11), sẽ thấy bạt ngàn cam chin xum xuê trên cành cây.
Qua tìm hiểu và khám phá, việc sử dụng cam Gia Luận đem lại nhiều tác dụng bổ ích đối với mọi người, có thể chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau có lợi cho sức khỏe của con người. Tuy nhiên người dân địa phương mới chỉ dừng lại ở cách hái cam tươi mang đi tiêu thụ. Chính vì vậy thời hạn sử dụng thường ngắn ngày, mất vị thơm ngon tự nhiên, hấp dẫn đặc biệt. Để phát huy triệt để tác dụng của loại cây quý mà thiên nhiên ưu ái cho người dân địa phương nơi đây và tạo ra các sản phẩm bằng phương pháp mới bảo quản lâu hơn mà vẫn giữ nguyên được giá trị và hương vị, nhóm chúng em đã nghiên cứu, sáng tạo phương pháp chế biến, loại quả này để đảm bảo chất lượng được bền lâu hơn, vị ngon dễ sử dụng đồng thời nhân rộng các sản phẩm này tới mọi người.
II. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU; VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU; GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Từ những lý do trên chúng em đưa ra một vấn đề nghiên cứu là cần tạo ra các sản phẩm thơm ngon, tiện dụng vẫn giữ được hương vị tự nhiên, đặc trưng của quả cam Gia Luận.
Để đạt được mục đích đó chúng em đặt ra một số vấn đề cần nghiên cứu để giải quyết vấn đề như sau:
- Cách chế biến và bảo quản nguyên liệu cam Gia Luận?
- Làm thế nào để giữ hương vị tự nhiên của cam Gia Luận?
- Chế biến như thế nào để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm?
- Tác dụng của cam Gia Luận như thế nào tới sức khỏe?
- Kinh phí để điều chế ra sản phẩm này là bao nhiêu?
- Thử nghiệm sản phẩm ở đâu và như thế nào?
Từ những vấn đề trên chúng em đề ra giả thuyết khoa học: Chế biến thành công cam Gia Luận trở thành những sản phẩm ngon, tiện dụng và mang lại sức khỏe tốt cho mọi người. Sản phẩm gồm nhiều cách chế biến có thể sử dụng mọi lúc mọi nơi vừa là sản phẩm có tác dụng tốt tới sức khỏe con người.
III. THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Thiết kế nghiên cứu
Để thực hiện tốt mục đích nghiên cứu, chúng em xác định dự án có một số nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau đây:
+ Tìm hiểu tác dụng của cam Gia Luận.
+ Tìm kiếm và xử lí nguyên liệu.
+ Tìm hiểu cách tiêu thụ truyền thống và nguồn thu nhập của người dân địa phương.
+ Nghiên cứu phương pháp xử lý nguyên liệu, bảo quản và chế biến theo phương pháp mới.
+ Tiến hành chế biến, thử nghiệm, kiểm tra chất lượng sản phẩm và theo dõi thời hạn sử dụng sản phẩm.
2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập và xử lý nguyên liệu.
- Phương pháp bố trí thử nghiệm.
- phương pháp xử lý số liệu.
- Phương pháp thực địa.
IV. TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
1. Tìm hiểu tác dụng của cam Gia Luận đối với sức khỏe của con người.
a. Tìm hiểu về cam Gia Luận.
Cam giấy còn có tên gọi theo người dân địa phương là cam Gia Luận. Tên khoa học là Citrus sinensis (L.) Osbeck, thuộc họ Cam (Rutaceae).
Cây có thân hình tán lớn, tán hình cầu hoặc bán cầu, cao trung bình hơn 3 m, lá nhỏ, cành vươn ngắn và mau, không có thân chính rõ rệt. Cây cây sinh trưởng khoẻ, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, thích ứng với đất trồng hẹp, tầm canh tác dày, nhiều mùn, giữ nước và thoát nước tốt, mực nước ngầm thấp; cây sống lâu (có cây sống hàng trăm năm).
Quả hình cầu dẹt, vỏ nhẵn bóng khi chín vỏ màu đỏ da cam hằn rõ múi và rất mỏng, không hạt, hoặc 2 – 4 hạt, trọng lượng quả 140 – 180 g. Quả có mùi thơm đặc trưng, múi mỏng và dễ bóc tách, tép nhỏ, mịn và mọng nước (cầm múi trên tay thấy cảm giác mềm mọng nhưng vẫn khô ráo). Khi ăn có vị ngọt đượm vừa phải pha lẫn vị chua dịu có “hậu” (sau khi ăn hương vị vẫn còn lưu lại lâu trên đầu lưỡi).Thời gian thu hoạch từ tháng 11 năm trước đến tháng 1 năm sau. Năng suất rất cao, 4 – 5 tấn/ha.
b. Tìm hiểu tác dụng cam Gia Luận và mật ong thiên nhiên.
Cam là loại quả giàu chất chống oxy hóa và chất phytochemical. Theo các nhà khoa học Anh: “Bình quân trong một trái cam có chứa khoảng 170 mg phytochemicals bao gồm các chất dưỡng da và chống lão hóa”. Chuyên gia dinh dưỡng Monique dos Santos cho biết cam được yêu thích và có lợi cho người khỏe mạnh cũng như các bệnh nhân. Chính vì vậy các công dụng của quả cam có thể kể đến như: giúp giải nhiệt, thỏa mãn cơn khát cho người có cường độ vân động cao, tăng cường hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của cơ thể.
Giá trị dinh dưỡng trong quả cam bao gồm: Mỗi 100 gr quả cam có chứa 87,6 g nước, 1.104 microgram Carotene – một loại vitamin chống oxy hóa, 30 mg vitamin C, 10,9 g chất tinh bột, 93 mg kali, 26 mg canxi, 9 mg magnesium, 0,3 g chất xơ, 4,5 mg natri, 7 mg Chromium, 20 mg phốt pho, 0, 32 mg sắt và giá trị năng lượng là 48 kcal.
Không chứa chất béo hay cholesterol, cam nổi tiếng vì chứa nhiều vitamin C và được chứng minh là loại quả có tác dụng chống viêm, chống khối u, ức chế đông máu và chống oxy hóa mạnh. Cam giúp cân bằng huyết áp; Đồng công dụng của chất xơ là giúp bạn giữ cảm giác no lâu hơn, làm chậm phân hủy các carbohydrate và ngăn ngừa sự tăng lên của lượng đường trong máu. Như vậy, không phải xa lạ, cam là thực phẩm tốt trong việc kiểm soát lượng đường trong máu của bệnh nhân tiểu đường.
Cam giúp hỗ trợ hệ thống miễn dịch, ngăn ngừa các bệnh tim mạch, viêm nhiễm và ung thư, cam còn giúp củng cố hệ miễn dịch, chống cảm cúm, chống viêm, ức chế các tế bào ung thư, xoa dịu cơn đau ruột, dạ dày, gan.
Cam giúp chữa lành các vết thương nhanh hơn, Bổ sung cam trong thực đơn hàng ngày, các thành phần từ cam cũng được sử dụng rất phong phú từ lá, hoa, vỏ cây và trái đều có thể hãm thành nước uống có vị đắng nhẹ và hương cam đặc trưng. Nước hãm lá cam có thể giúp hạ hỏa, đặc biệt khi mất ngủ, xoa dịu rối loạn chức năng lưu thông máu.
- Mật ong thiên nhiên chữa ho khan, ho đờm; Tăng cường trí nhớ nhờ chất acetylcholine; Ngăn ngừa trào ngược dạ dày – thực quản; Hỗ trợ điều trị bệnh đái tháo đường; Ngăn ngừa bệnh ung thư; Làm dịu bệnh trĩ; Nâng cao hiệu quả chữa lành vết thương….
c. Khảo sát tác dụng từ thực tế.
Qua việc khảo sát 50 người đã từng sử dụng thường xuyên cho thấy ở Cát Bà, người dân chỉ thích và quen ăn cam Gia Luận chứ không mua bất cứ loại cam nào khác, mặc dù cam Gia Luận đắt hơn. Vào mùa cam chín, trong các đám xá, hội hè, cỗ bàn ở Cát Bà đều có cam Gia Luận bày trên mâm cỗ. Người ta truyền tai nhau, loại cam này giải rượu rất tốt. Giống cam này thích ứng với đất Gia Luận đến không ngờ. Cho đến nay, vẫn chỉ có ở Gia Luận, cây cam Gia Luận mới cho quả ngon ngọt nhất và năng suất cao nhất. Thấy cam bán được giá (30.000 - 40.000 đồng/kg), nhiều người ở các địa phương khác trên đảo Cát Bà mang giống về trồng nhưng ở bất cứ đâu chất lượng cam cũng không so sánh được với ở Gia Luận.
Bí thư Đảng ủy xã Gia Luận, Trần Quang Luân cho biết, hiện tổng diện tích trồng cam của xã khoảng 15 ha với gần 100 hộ trồng tại vườn, trong các thung, áng như Tùng Xép, Áng Dài, Ánh Nội, Áng Kê… Với năng suất trung bình 4 - 5 tấn/ha, hàng năm sản lượng cam của xã đạt 40 - 60 tấn. Riêng áng Tùng Xép là nơi có diện tích trồng cam lớn nhất xã, mỗi hộ một năm thu hoạch từ 5 - 15 tấn quả tươi. Tuy nhiên, vẫn không đủ cung cấp cho thị trường tại huyện và tỉnh Quảng Ninh liền kề. Bình quân mỗi hộ một năm thu nhập 30 - 400 triệu đồng từ cây cam đặc sản.
Đối với nhiều hộ gia đình trên xã Gia Luận, trồng và tiêu thụ cam là nguồn thu nhập chính, giúp họ có thể cải thiện về kinh tế gia đình nói riêng và góp phần xây dựng thương hiệu đặc sản cho Huyện đảo nói chung.
2. Thu gom và xử lý nguyên liệu
a. Thu gom nguyên liệu
Cam Gia Luận là đặc sản của xã Gia Luận, được trồng rất nhiều ở các thung, áng trong xã. Chính vì vậy, chúng em rất dễ dàng tìm kiếm loại quả này ở địa bàn xã.